My Blog

Πως “δουλεύω” τα μελίσσια μου (μέρος 1)

Επαγγελματίας, Ερασιτέχνης ή Πετυχημένος Μελισσοκόμος;

Αλήθεια τί προτιμάτε από τα παραπάνω; Εγώ πάντως προτιμώ το τελευταίο. Και νομίζω ότι όλοι οι μελισσοκόμοι αυτό προτιμούν. Στη μελισσοκομία, όπως και στις περισσότερες δουλειές, ενδιαφέρει το αποτέλεσμα. Το αποτέλεσμα καλό ή κακό είναι αυτό που διακρίνει τον επιτυχημένο, από τον αποτυχημένο. Έτσι σημαντικό είναι να δούμε τί κάναμε σωστό και τί λάθος για να φτάσουμε στο αποτέλεσμα.  Σε οποιοδήποτε αποτέλεσμα.

Τα τελευταία χρόνια, ρίχνουμε τις ευθύνες στον άστατο καιρό, στις ασθένειες και γενικά σε οτιδήποτε άλλο εκτός από τον εαυτό μας.

Αλλά δυστυχώς, μεγάλο μέρος της ευθύνης για καλό ή κακό αποτέλεσμα φέρουμε εμείς. Εμείς διότι γνωρίζουμε τις πιθανότητες να κρατήσουν οι θερμοκρασίες περισσότερο χρόνο, ψηλές ή χαμηλές, γνωρίζουμε ότι υπάρχει πιθανότητα στο μικροκλίμα της περιοχής μας, να ανθίσουν τα φυτά νωρίτερα ή αργότερα απ’ ό,τι συνήθως και δεν κάνουμε τίποτα γι αυτό. Δεν προετοιμάζουμε τα μελίσσια και δεν τα παρακολουθούμε συνεχώς, ώστε να τα βοηθήσουμε να αλλάξουν ρότα.

Και όταν λέω παρακολουθούμε, δεν εννοώ να τα ανοίγουμε συχνά και να τα ενοχλούμε. Ο καλός μελισσοκόμος “βλέπει” από την τρύπα της πτήσης μιας κυψέλης, αν τα πράγματα πάνε καλά σ’ αυτήν ή όχι.

Οι νομές της μελισσοκομίας μειώνονται συνεχώς, ενώ τα μελισσοσμήνη αυξάνονται. Πυρκαγιές, καταπάτηση δασικών εκτάσεων και μετατροπή τους σε αγροτικές, δημιουργούν ένα δυσμενές περιβάλλον για τη μελισσοκομία μας.

Πώς χτίζουν νέες κηρήθρες οι μέλισσες.

Πλησιάζει στις περισσότερες περιοχές της χώρας η ώρα που ο μελισσοκόμος θα πρέπει να δώσει στα μελίσσια για χτίσιμο νέες κηρήθρες. Ως γνωστό υπάρχει ο κανόνας να δίνουμε 4 νέα πλαίσια για κάθε μελίσσι κάθε χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι μέσα σε 5 χρόνια αντικαθιστούμε όλα τα πλαίσια του μελισσοκομείου μας, εξασφαλίζοντας καλλίτερες συνθήκες υγιεινής στην κυψέλη.

Τα άχτιστα πλαίσια τοποθετούνται για χτίσιμο κατά προτίμηση ανάμεσα σε γόνους και μάλιστα εναλλάξ για τους εξής λόγους:

  1. Τα φύλλα των κηρηθρών, όταν μπαίνουν ανάμεσα σε γόνους χτίζονται ισοπαχώς από τις μέλισσες, σε αντίθεση με αυτά που θα μπούνε κοντά σε μέλια και πιθανόν να χτιστούν φουσκωμένα ή στενά, ανάλογα με τη μορφή των διπλανών τους.
  2. Αυτή την περίοδο (2ος μήνας ανάπτυξης), περισσεύουν οι παραμάνες μέσα στην κυψέλη και μη έχοντας δουλειές σκέφτονται να φτιάξουν συνθήκες σμηνουργίας, γι αυτό, το να χτίσουν τις απαλλάσσει από τις κακές ιδέες.
  3. Αφού τα άχτιστα πλαίσια μπαίνουν μεταξύ των γόνων, μόλις χτιστούν η βασίλισσα βρίσκει έτοιμο και καθαρό χώρο για να γεννήσει και μάλιστα στην περιοχή της γέννας της.

Είναι λοιπόν επιτακτική η ανανέωση της κυψέλης με νέες άκτιστες κηρήθρες που αντικαθιστούν μαύρες κηρήθρες από την χρήση και την εναπόθεση υπολειμμάτων από κουκούλια γόνου.

Εισαγωγή βασίλισσας σε μελίσσι.

Η εισαγωγή μιας νέας βασίλισσας σε ορφανό μελίσσι ή σε μελίσσι που έχει γερασμένη βασίλισσα είναι βασική επέμβαση που κάθε μελισσοκόμος πρέπει να είναι σε θέση να την κάνει σωστά. Είναι πολύ λυπηρό να χάνουμε κατά την εισαγωγή μια άριστη βασίλισσα, που χρειάσθηκε πολύ κόπο και χρόνο, για την εκτροφή της. Τα μελίσσια δε δέχονται ξένες βασίλισσες. Μόλις βρεθεί μια βασίλισσα σε άλλη κυψέλη, αρκετές μέλισσες, κυρίως ηλικιωμένες, μαζεύονται πάνω της και σχηματίζουν ένα “κουβάρι”. Την “κουβαριάζουν”, όπως λένε οι μελισσοκόμοι και αρχίζουν να τραβούν τα φτερά και τα πόδια της και συνήθως πεθαίνει από ασφυξία. Η εχθρότητα αυτή των μελισσών άλλοτε είναι περισσότερο και άλλοτε λιγότερο έντονη. Η συμπεριφορά τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, τους οποίους και αναφέρουμε:

Α. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ
1. Η ορφάνια
Υπάρχουν δύο ειδών ορφάνιας:
α. Ορφανό μελίσσι που έχασε τη βασίλισσά του πρόσφατα είτε τυχαία είτε επειδή την αφαίρεσε ο ίδιος ο μελισσοκόμος.
β. Ορφανό μελίσσι που έμεινε χωρίς βασίλισσα για πολύ καιρό. Υπάρχει ακόμη πιθανότητα να βρούμε και ωοτόκες εργάτριες οπότε στην περίπτωση αυτή αυτή το μελίσσι θα πρέπει να συνενώνεται με άλλο κανονικό μελίσσι.
2. Η μελιτοφορία
Κατά τη διάρκεια καλής μελιτοφορίας, σχεδόν κάθε μέθοδος εισαγωγής είναι επιτυχής.
3. Η κατάσταση των εργατριών
Οι εργάτριες πρέπει να είναι “δεκτικές” κατά τη διάρκεια εισαγωγής της βασίλισσας όπως είναι οι παραμάνες εργάτριες.
4. Η κατάσταση της βασίλισσας
Η βασίλισσα υπόκειται σε διάφορες αλλαγές στη φυσιολογία και στη συμπεριφορά της και η εισαγωγή γίνεται ευκολότερα, όταν η βασίλισσα και οι εργάτριες είναι “συγχρονισμένες”.

Β. ΟΙ ΙΔΑΝΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ
Για να δεχθεί ένα μελίσσι μια καινούργια βασίλισσα, θα πρέπει:
1. Να είναι ορφανό.
2. Να μην έχει βασιλικά κελιά
3. Να υπάρχει μελιτοφορία έστω και ελάχιστη. Αν δεν, τότε το μελίσσι πρέπει να τροφοδοτηθεί με σιρόπι, για να αντικαταστήσει τη μελιτοφορία. Κατά την τροφοδότηση χρειάζεται μεγάλη προσοχή, ώστε να μην προκαλείται λεηλασία. Πρέπει να αποφεύγονται οι εξωτερικοί τροφοδότες και ιδίως εκείνοι που έχουν διαρροές.
4. Να έχει λίγο πληθυσμό. Όσο μικρότερο είναι το μελίσσι, τόσο ευκολότερα δέχεται μια ξένη βασίλισσα.
5. Να έχει πολλές νεαρές εργάτριες. Οι νεαρές και κυρίως οι μέλισσες που μόλις έχουν εκκολαφθεί, δέχονται καλύτερα τη βασίλισσα παρά οι ηλικιωμένες εργάτριες και ορισμένοι τρόποι εισαγωγής βασιλισσών βασίζονται σ’ αυτή τη λεπτομέρεια.
Δεν πρέπει να περιμένουμε να συνυπάρχουν όλοι οι ευνοϊκοί παράγοντες. Γι’ αυτό ο μελισσοκόμος προσπαθεί να δημιουργήσει ιδανικές συνθήκες και όταν κάποια λείπει, τότε την υποκαθιστά.

Γ. ΕΠΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΙΣΣΩΝ
Μία ελαττωματική βασίλισσα πρέπει να αντικαθίσταται, οποιαδήποτε εποχή ακόμη και όταν αυτή είναι νέα στην ηλικία. Το ίδιο συμβαίνει και όταν η βασίλισσα χαθεί. Η αντικατάσταση πρέπει να γίνεται όσο το δυνατό γρηγορότερα, για να αποφύγουμε το αδυνάτισμα του μελισσιού που θα το καταστήσει μη παραγωγικό.
Το ιδανικό θα ήταν οι βασίλισσες να αντικαθίστανται κάθε χρόνο. Με τον τρόπο αυτό θα μπορούμε να διατηρούμε δυνατά μελίσσια, που είναι και πιο
παραγωγικά. Οπωσδήποτε όμως δεν θα πρέπει οι βασίλισσες να μένουν μέσα στην κυψέλη για περισσότερο από δύο χρόνια.

Δ. ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ

1. Κλουβάκι αποστολής-εισαγωγής
Ορφανεύουμε το μελίσσι 2 έως 24 ώρες πριν από την τοποθέτηση της καινούργιας βασίλισσας. Από το κλουβάκι αφαιρούνται οι συνοδοί εργάτριες.
Τοποθετούμε το κλουβάκι οριζόντια ή κατακόρυφα ανάμεσα σε πλαίσια που περιέχουν γόνο, προσέχοντας, ώστε η μεριά του κλωβού που έχει την σίτα να είναι ελεύθερη και όχι καλυμμένη (μπλοκαρισμένη) από κηρήθρα ή ξύλο του πλαισίου . Οι εργάτριες του μελισσιού αρχίζουν να τρώνε το ζαχαροζύμαρο. Μέχρι όμως να το φάνε, θα περάσει μία ίσως και περισσότερες μέρες. Μέσα στο χρόνο αυτό η βασίλισσα θα αποκτήσει την ίδια μυρωδιά με το μελίσσι και έτσι θα γίνει δεκτή. Μία εβδομάδα αργότερα επιθεωρούμε το μελίσσι, για να δούμε αν η καινούργια βασίλισσα γεννάει κανονικά. Αν η βασίλισσα είναι ακόμη μέσα στο κλουβάκι, την ελευθερώνουμε.

2. Συρμάτινο καρφωτό κλουβάκι
Είναι η καλύτερη μέθοδος που μέχρι τώρα έχει βρεθεί για την εισαγωγή βασίλισσας σε κανονικά μελίσσια. Το κλουβάκι κατασκευάζεται από συρμάτινο πλέγμα που η διάμετρος των οπών του είναι περίπου 3 mm. Η πλευρά είναι τετράγωνη με μήκος τουλάχιστο 8 cm και απ’όλες τις πλευρές η σίτα είναι γυρισμένη σε ορθή γωνία και το γύρισμα έχει βάθος 2 cm περίπου. Έτσι το κλουβί αυτό είναι ανοιχτό από τη μία πλευρά και το καρφώνουμε πάνω στην κηρήθρα, αφού προηγουμένως τοποθετήσουμε μέσα τη βασίλισσα μόνη της. Η κηρήθρα πάνω στην οποία θα στερεώσουμε το συρμάτινο αυτό κλουβί πρέπει να μην έχει επάνω μέλισσες του μελισσιού, να περιέχει άδεια κελιά, εκκολαπτόμενο γόνο και μερικά κελιά με ανοιχτό μέλι. Μία βελτίωση του κλωβού αυτού είναι η τοποθέτηση ενός κοντού σωλήνα μήκους περίπου 3 cm τον οποίο γεμίζουμε με ζαχαροζύμαρο. Οι μέλισσες τρώνε το ζαχαροζύμαρο σε δύο το πολύ μέρες, ανοίγουν το σωλήνα και μπαίνουν μέσα στο κλουβί. Και ελευθερώνεται έτσι η βασίλισσα.

3. Μέθοδος του κυψελιδίου
Είναι πολύ αποτελεσματική και ασφαλής μέθοδος εισαγωγής μιας βασίλισσας σ’ ένα κανονικό μελίσσι. Αφαιρούμε τη βασίλισσα από το μελίσσι, μία ημέρα τουλάχιστον πριν. Πάνω στο ορφανό μελίσσι τοποθετούμε ένα κομμάτι εφημερίδας κι ένα άδειο πάτωμα. Μετά τοποθετούμε τα πλαίσια και τη βασίλισσα του κυψελιδίου στο επάνω πάτωμα. Είναι πολύ σημαντικό να τοποθετούμε το κυψελίδιο με τη νέα βασίλισσα στο επάνω μέρος, γιατί έτσι οι εργάτριες του κανονικού μελισσιού δεν θα είναι υποχρεωμένες να περνούν ανάμεσα από τα πλαίσια, όπου βρίσκεται η καινούργια βασίλισσα. Στην εφημερίδα κάνουμε μερικές μικρές τρύπες ή σχισμές, για να διευκολύνουμε τον αερισμό του επάνω μέρους. Σε 24 περίπου ώρες οι μέλισσες και των δύο πατωμάτων θα φάνε την εφημερίδα και έτσι θα ενωθούν ειρηνικά. Οι μέλισσες του κυψελιδίου παραμένουν με την καινούργια βασίλισσα και την προστατεύουν.

ΑΛΛΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ
4. Η μέθοδος του σμήνους
5. Η μέθοδος της πλαισιοθήκης
6. Η μέθοδος του δίσκου αερισμού
7. Η μέθοδος του μελιού
8. Η μέθοδος του αρώματος
9. Η μέθοδος του καπνισμού

Από το βιβλίο “Μέλισσα και μελισσοκομική τεχνική” του Πασχάλη Χαριζάνη.

Μέλια και ¨μέλια”…

Ας πούμε δυό λόγια για τα μέλια που κυκλοφορούν στην αγορά, αυτά δηλαδή που βρίσκονται στα ράφια των “super market” και αυτά που αγοράζουμε απ’ ευθείας από τον παραγωγό.

Τα μέλια στα ράφια των super market, διατηρούν το χρώμα τους, τη ρευστότητα τους και τη διαύγεια τους, όσος χρόνος κι αν περάσει χωρίς να πωληθούν. Αυτό και μόνο θα πρέπει να σας κάνει να αναρωτηθείτε πόση θερμική επεξεργασία έχουν υποστεί. Το ίδιο ισχύει και στα μέλια των παραγωγών που παραμένουν στην ίδια κατάσταση στο πέρασμα του χρόνου.

Τα μέλια περιέχουν ζάχαρα, κυρίως γλυκόζη, φρουκτόζη, σακχαρόζη κλπ σε μορφή υπερκεκορεσμένου διαλύματος. Αυτό έχει σαν συνέπεια τα επιπλέον ζάχαρα και κυρίως η γλυκόζη να στερεοποιείται σιγά σιγά και να σχηματίζονται μικροί κρύσταλλοι στα τοιχώματα αρχικά και αργότερα στον πυθμένα του βάζου που έχουμε το μέλι. Η κρυστάλλωση είναι φυσικό αποτέλεσμα και δεν σχετίζεται με την ποιότητα του μελιού.

Η μέση σύσταση μελιού (White 1992), περιλαμβάνει δύο βασικά στοιχεία που σχετίζονται με την κρυστάλλωση του: την υγρασία που είναι περίπου 17,2% και την γλυκόζη που βρίσκεται περίπου στο 30,3%.

Ο σωστός τρόπος να δούμε πόσο χρόνο θέλει να κρυσταλλώσει ένα μέλι, είναι να λάβουμε υπόψη μας τον πίνακα 17 στο βιβλίο του κ. Α. Θρασυβούλου, που αναφέρει τη σχέση γλυκόζης και υγρασίας που περιέχει ένα μέλι.

Σχέση γλυκόζης/υγρασίας για την κρυστάλλωση μελιού.

Οι τιμές της γλυκόζης είναι στην κάθετη στήλη του πίνακα και οι τιμές της υγρασίας στην οριζόντια. Μέλια που βρίσκονται στη λευκή περιοχή του πίνακα αλλά και στην ανοικτή γκρίζα δεν κρυσταλλώνουν ή κρυσταλλώνουν με πολύ αργό ρυθμό. Όσο περισσότερη γλυκόζη περιέχει ένα μέλι τόσο πιο γρήγορα κρυσταλλώνει.

Το μέλι του ελάτου περιέχει 14-22% γλυκόζη και γι αυτό δεν κρυσταλλώνει ποτέ. Επίσης αργούν να κρυσταλλώσουν τα μέλια μελιτωμάτων, όπως του πεύκου και της καστανιάς (από 12 – 18 μήνες). Αντίθετα τα ανθόμελα κρυσταλλώνουν σε μερικούς μήνες, (1-3), με εξαίρεση το θυμαρόμελο που κρυσταλλώνει σε πάνω από 8 μήνες.

Τα μέλια περιέχουν εκτός από τα σάκχαρα και την υγρασία, περιέχουν οξέα, μεταλλικά στοιχεία, ένζυμα, ιμβερτάση, διαστάση, οξειδάση της γλυκόζης, πρωτεΐνες, αμινοξέα και βιταμίνες… περιέχει και πολλά άλλα στοιχεία που δεν έχουν αναλυθεί λεπτομερώς.

Η αποθήκευση του μελιού σε θερμοκρασίες από 8 έως 14 βαθμών Κελσίου, βοηθά στην κρυστάλλωση του. Με τη θέρμανση του μελιού καταστρέφεται η διαστάση ένα ένζυμο που χρησιμοποιούν οι μέλισσες κατά την περίοδο ωρίμανσης του. Η διαστάση επειδή μετριέται εύκολα, έχει χρησιμοποιηθεί σαν δείκτης θέρμανσης του μελιού.

Ίσως πήρατε μια γεύση για την κρυστάλλωση των μελιών… Σε επόμενα άρθρα θα γράψουμε κι άλλες πληροφορίες για το θέμα, αλλά και τα νοθευμένα μέλια που κυκλοφορούν στην αγορά.

Μέλι από θυμάρι

Ιούλιος, ο μήνας του τρύγου για το θυμαρίσιο μέλι. Φέτος για πολλούς μελισσοκόμους ήταν δύσκολη χρονιά. Η πραγματικότητα όμως είναι άλλη. Με εξαίρεση τα μέρη που έβρεξε κατά την διάρκεια της ανθοφορίας του θυμαριού (κι έτσι σταμάτησε για μερικές μέρες η νεκταροέκκριση του), στα υπόλοιπα μέρη της χώρας, που παράγουν το μέλι αυτό, συνέβη κάτι άλλο. Νομίζω ότι πολλοί δεν ήταν προετοιμασμένοι για την πρώιμη ανθοφορία του θυμαριού που ξεκίνησε 20 με 30 μέρες νωρίτερα. Παράλληλα δεν έκαναν ή δεν ολοκλήρωσαν, τις απαραίτητες τεχνικές για τη συλλογή του. Έτσι παρουσιάστηκε η αποτυχία συλλογής φέτος. Ας ελπίσουμε τις επόμενες χρονιές, να είμαστε προετοιμασμένοι για κάθε ενδεχόμενο!!